نکته هایی پیرامون همپیوندی زبان فارسی دری با زبان روسی

نکته هایی پیرامون همپیوندی زبان فارسی دری با زبان روسی
از این که زبان فارسی دری از جملة زبان های هند و اروپایی است، لهذا همگونی های موجود واژه گانی و ساختاری و دستوری آن با زبان های گوناگون این شاخة بزرگ، که در سرزمین هایی پهناور در آسیا و اروپا بدان ها سخن می زنند امریست طبیعی. و اما این جانب در اثر آشنایی با زبان روسی دریافته ام که میان این زبان و فارسی دری که شاخه هایی سبز از درخت گشن بیخ و بسیار شاخ زبان های هند و اروپایی اند، فراتر از همگونی یک همپیوندی ژرف و ریشه یی نمایان است و ظاهراً این همپیوندی جالب را میان زبان روسی و زبان های کهن آریایی چون اوستایی و پهلوی محسوس تر و بارزتر می توان به تماشا گرفت.
در این نبشتة کوتاه، صرف می خواهم، موارد و نکاتی را که در این زمینه بدان ها برخورده ام برشمارم و پژوهش ها و مطالعات دقیق بعدی را که مسلماً هم در گسترة دانش های زبانی و هم در عرصه های جامعه شناسی و تأریخ کهن گوینده گان آن ها حقایقی جدید را روشن خواهد ساخت به زبان شناسان و پژوهشگران و دانشمندان محترم وا می گذارم.
1ـ همپیوندی زبان روسی با زبان های کهن ایرانی:
الف - در زبان امروزین روسی، مانند زبان اوستایی که از پایه های فارسی دری است، هنوز حرکت اواخر کلمه ها نظر به تغییر عوامل، دگرگونی می یابد.
ب - در زبان روسی، مانند زبان اوستایی هنوز نشانه هایی که بدان ها سه جنس مذکر، مؤنث و خنثی را تمیز می دهند وجود دارند.
ج - حرفی که در زبان اوستایی میان حرفهای «ت» و «س» تلفظ می شد و در رسم الخط کنونی آن را گاهی «ت» و گاهی «ث» می نویسند، هنوز هم در روسی وجود دارد و به شکل ц نوشته می شود.
د - بعضی از واژه های زبان های کهن ایرانی که امروز در فارسی دری تغییر شکل داده اند، در زبان روسی هنوز هم به همان شکل اولیه و یا نزدیک به آن به کار برده می شوند. واژه های زیرین از همان جمله اند:
«زِیمه зима» به معنای زمستان که در اوستا به همین گونه بود؛
«بُگбог » (بَغ) به معنای خدا که در اوستایی و پهلوی «بَغ» و در سغدی «فغ» می گفتندش و هنوز در واژه هایی چون بگرام، بغلان، فغفور ... محفوظ است؛
«مات мать» به معنای «مادر» که در پهلوی هم همین گونه بود؛
«کُودَه куда» به معنای «کجا» که در اوستایی «کُذه» و در پهلوی «کذ» آمده است؛
«گواریتговарить» به معنای «گپ زدن» که ریشة آن در پهلوی «گَو» بوده است؛
«چِتِرِی четыре» به معنای «چهار» که در اوستایی «چَتر» و در پهلوی «چهار» آمده است؛
«دِسِت десять» به معنای «دَه» که در اوستایی «دَسَه» و در پهلوی «دَه» آمده است.
هـ- موجودیت پسوند نسبتی قدیمی «اِیک» به اشکال «سکِی ский» و «چِسکِی ческий» در روسی.
2- همپیوندی زبان روسی با زبان فارسی دری:
الف - برخی از واژه هایی که در متون کهن فارسی دری بدان ها بر می خوریم، عیناً و یا با تغییراتی اندک در زبان روسی هنوز هم به کار برده می شوند، به گونة نمونه:
«دِوِستِی двести» به معنای «دو صد» که در متون کهن فارسی دری همیشه «دویست» آمده است؛
«گرَه гора» به معنای «کوه» که در نام های جای هایی مانند غور، غرجستان، چونغر، لوگر، گرجستان ... به همان مفهوم آمده است و همچنان در زبان پشتو همین اکنون به شکل «غر» مورد کاربرد قرار دارد؛ (همانندی میان زبان های پشتو و روسی تحقیق جداگانه یی را ایجاب می کند.)
«خرَم храм» به معنای «معبد» که در واژه های فارسی دری به ویژه در نام های شهرها و جای ها مثال هایی فراوان دارد؛
«گُورَد город» یعنی «شهر» که به شکل پسوند «گراد град» نیز در روسی به کار می رود، در متون قدیمی فارسی دری به شکل «گِرد» آمده است، مثلاً در واژة ترکیبی «سیاوخشگرد» یعنی شهر سیاووش و یا «سیاگرد» به همان معنا.
ب - در بسیاری از مصدرهای زبان روسی همپیوندی ریشه یی با مصدرهای فارسی دری مشهود است، مانند:
«رَستِی расти» ـ رُستن، «ژِوَت жевать» - جویدن، «ژِیت жить» - زیستن، «بِیت быть» - بودن، «اُومِیرات умирать» - مردن، «دات дать» - دادن، «سلِیشَت слышать» - شنیدن یا شنودن، «ستَیَت стоять» - ایستادن، «خَتِیت хотеть» - خواستن و قس علی هذا.
و این همپیوندی و همگونی در تمام حالات فعل ها و واژه های اشتقاقی حفظ می گردد.
ج - برخی از ضمیرهای منفصل و متصل در روسی و فارسی همگونی دارند، مانند:
«تِی ты» و تو، «مِی мы» و ما، «اَنِی они» و آنان (آن ها)، «یِم ем» و اِیم.
د - پسوند «اَک» و«گک» که در فارسی دری برای تصغیر و یا ابراز شفقت به کار می رود در زبان روسی به همان شکل «اِک ик» و یا «کَه ка» و «اُک ок » و غیره مستعمل است.
هـ - استعمال حرف نفی «ن» بر سر فعل ها و سایر واژه ها در هر دو زبان هم سان است.
و - انبوهی از واژه های روسی با واژه های فارسی دری همانندی دارند، مانند:
«زِملَیه земля» - زمین، «مُورَوِی муравей» - مور (مورچه)، «دلِینی длинный» - دراز، «کَرُوتکی короткий» (کرَتکی краткий)» - کوتاه، «بَرَن баран» - بره (گوسفند)، «نِیت нет» - نه (نیست)، «یِست ест» - هست، «دوَه два» - دو، «پیات пять» - پنج، «شِست шесть» - شش، «ستُو сто» - صد، «برات брат» - برادر، «دِیرِوَه дерево» - دار و درخت، «مُوژ муж» - مرد (شوهر)، «ژِنَه жена» - زن، «زُولَتَه золото» - زر، «دوِر дверь» - در(دروازه) و ...
البته تمام این همپیوندی ها و همگونی های یاد شده ریشه در سرشت اولیة زبان های مذکور داشته غیر از آن داد و ستدهای زبانی است که تازه امروز میان آن هر دو صورت گرفته اند و دانشمندان زبان شناس با استفاده از روش های علمی و پژوهشی می توانند افزون بر این همسانی ها، وجه های بیش تر اشتراک میان آن ها را آشکارا سازند.
با توجه به موجودیت همپیوندی میان زبان روسی و زبان فارسی دری، این فرضیة ارایه شده از سوی دانشمندان که خاستگاه اولیة آریایی ها را به دشت های جنوب روسیه و یا سایبریا احتمال می دهد نیرومندیی بیش تر می یابد، به ویژه اگر در نظر بگیریم که بر پایة پندار زردشت - وخشور بلخی- کوچیدن آریایی ها به آریانا از سرزمین نخستین شان به نام «اَیرانَ وَیچَه» به سبب سرمای سخت و پدیدار شدن ارواح اهریمنی بوده است و آن رویداد را با دوره های یخبندان شدیدی که سرزمین های نزدیک به قطب شمال در اعصاری دور از سر گذرانده اند ارتباط بدهیم.